Asansör montaj, bakım ve muayene işlerinde test ağırlığı her gün kullanılan bir ekipmandır. Ağırlık seti alınırken ya da kalibrasyona gönderilirken çoğu zaman şu soru gelir: “Bizim ağırlıklarımız hangi sınıf olmalı?” Bu yazıda M1, M2 ve M3 sınıflarının ne anlama geldiğini, asansör yük testi için hangisinin yeterli olduğunu ve kalibrasyon sertifikasında nelere bakmanız gerektiğini anlatıyoruz.
Ağırlık sınıfı ne demek?
Ağırlıklar, uluslararası metroloji örgütü OIML’in R111 tavsiyesine göre sınıflandırılır. Sınıf, bir ağırlığın gerçek kütlesinin nominal değerinden (üzerinde yazan değerden) en fazla ne kadar sapabileceğini belirler. Bu sınıra izin verilen en büyük hata denir.
Laboratuvar terazilerinde kullanılan hassas ağırlıklar E1, E2, F1 ve F2 sınıfındadır. Endüstriyel kullanım için ise M1, M2 ve M3 sınıfları vardır. Asansör test ağırlıkları neredeyse her zaman bu son gruptadır.
M1, M2 ve M3 arasındaki fark
Aşağıdaki tablo, OIML R111’e göre sık kullanılan nominal değerler için izin verilen en büyük hataları gösterir:
| Nominal değer | M1 | M2 | M3 |
|---|---|---|---|
| 10 kg | ± 0,5 g | ± 1,6 g | ± 5 g |
| 20 kg | ± 1 g | ± 3 g | ± 10 g |
| 50 kg | ± 2,5 g | ± 8 g | ± 25 g |
| 500 kg | ± 25 g | ± 80 g | ± 250 g |
| 1000 kg | ± 50 g | ± 160 g | ± 500 g |
Oran olarak düşünürsek M1 yaklaşık on binde yarım (%0,005), M2 yaklaşık on binde bir buçuk (%0,016), M3 ise on binde beş (%0,05) hataya izin verir.
Asansör yük testi için hangisi yeterli?
Bir örnekle bakalım. 1000 kg beyan yüklü bir asansörde, yüzde 125 yükle yapılan bir kontrol için kabine yaklaşık 1250 kg ağırlık konur. Bu yük 20 kg’lık ağırlıklarla sağlanırsa yaklaşık 63 adet ağırlık gerekir:
- Bütün ağırlıklar M3 sınırında olsa bile toplam hata en kötü durumda yaklaşık 630 g olur. Bu, 1250 kg’ın yüzde 0,05’idir.
- Aynı set M1 sınıfında olsaydı en kötü durumdaki hata yaklaşık 63 g olurdu.
Asansör testlerinde aranan doğruluk için 630 g’lık bir fark pratikte sonucu değiştirmez. Bu yüzden M3 sınıfı, asansör yük testlerinin büyük çoğunluğu için yeterlidir. M1 veya M2 sınıfı ağırlıklar daha pahalıdır ve sahada darbe, kir ve korozyona maruz kaldıklarında sınıflarını korumaları da zorlaşır.
Yine de karar verirken kendi prosedürünüze ve çalıştığınız muayene kuruluşunun istediği şartlara bakın. Bazı firmalar iç prosedürlerinde M2 veya belirli bir yüzde tolerans tanımlamış olabilir.
Asıl risk: sınıf değil, sahada bozulma
Yeni alınan bir M3 setinin sınıfını kaybetmesi için çok şey gerekmez. Asansör ağırlıkları kamyon kasasında taşınır, merdivenlerden indirilir, şantiye ortamında beklerken üzerine çimento, boya veya yağ bulaşır. Kırılan bir köşe veya kaybolan ayar tıpası, tek bir ağırlığın gramlarca hafiflemesine yol açabilir. Kirlenme ise ağırlığı ağırlaştırır.
Tek bir ağırlıktaki birkaç gramlık sapma önemsiz görünebilir. Ama aynı set onlarca ağırlıkla birlikte kullanıldığında ve sapmaların çoğu aynı yöne olduğunda toplam hata büyür. Bu nedenle ağırlıkların sınıfından çok, düzenli olarak kalibre edilip edilmediği önemlidir. Bu konuyu Asansör Test Ağırlıkları Neden Kalibre Edilmeli? yazımızda ayrıntılı anlattık.
25 kg ağırlıklar ne olacak?
Sahada 25 kg’lık ağırlıklar da yaygındır. OIML R111’in nominal değer dizisi 1, 2 ve 5 katları şeklindedir (10, 20, 50 kg gibi), bu nedenle 25 kg için tabloda doğrudan bir değer yoktur. Bu ağırlıklar için kabul sınırını firmanızın prosedürü belirler. Pratikte M3 sınıfının oranı (yüzde 0,05, yani 25 kg için yaklaşık ± 12,5 g) kabul ölçütü olarak kullanılabilir. Önemli olan, sınırın yazılı olarak tanımlanması ve kalibrasyon sonuçlarının bu sınırla karşılaştırılmasıdır.
Kalibrasyon sertifikasında nelere bakmalı?
Ağırlıklarınızı kalibre ettirdiğinizde sertifikada şu bilgileri kontrol edin:
- Her ağırlığın ayrı seri numarası: Sertifikadaki numara, ağırlığın üzerindeki kalıcı işaretle eşleşmeli.
- Ölçülen (konvansiyonel) kütle değeri: Ağırlığın gerçek değerinin nominal değerden ne kadar farklı olduğunu gösterir.
- Ölçüm belirsizliği: Sınıfa uygunluk değerlendirmesinde belirsizliğin, izin verilen en büyük hatanın üçte birini aşmaması beklenir.
- Uygunluk yorumu: Hangi sınıf veya tolerans kriterine göre değerlendirildiği ve sınır dışı kalan ağırlıklar açıkça belirtilmeli.
- İzlenebilirlik: Kalibrasyonda kullanılan referans ağırlıkların hangi ulusal veya uluslararası referansa izlenebilir olduğu yazmalı.
Sertifikada sınır dışı çıkan bir ağırlık varsa onu setten ayırıp işaretleyin. Ayarlanabilir ağırlıklarda ayar yapılıp yeniden ölçülebilir; ayarlanamayanlar kullanımdan çıkarılmalıdır.
Kısaca
- Asansör test ağırlıkları için M3 sınıfı çoğu durumda yeterlidir.
- Sınıfı belirleyen, ağırlığın satın alındığı günkü durumu değil, kalibrasyonda ölçülen değeridir.
- Saha koşulları ağırlıkları zamanla değiştirir; düzenli kalibrasyon ve ağırlık bazında sertifika şarttır.
- 25 kg gibi standart dışı değerler için kabul sınırını prosedürünüzde yazılı olarak tanımlayın.
STA Kalibrasyon ile test ağırlığı kalibrasyonu
STA Kalibrasyon, İzmir Gaziemir’deki laboratuvarında asansör test ağırlıklarını izlenebilir referans ağırlıklarla kalibre eder. Her ağırlık için ölçülen değer ve ölçüm belirsizliği raporlanır, istediğiniz sınıf veya tolerans kriterine göre uygunluk değerlendirmesi yapılır. Hizmet ayrıntıları için Kütle Kalibrasyonu sayfamıza bakabilirsiniz.
Teklif ve randevu için: +90 533 282 48 45 · info@stakalibrasyon.com · İletişim formu
